به زمین بیاندیشید

به زمین بیاندیشید

فاز های کوهزایی کره زمین

هر چیز مادی دارای نظم و نظام خاص است و نوع بشر پی بردن و شناخت بخشی از این انتظامات را دانش نام نهاده است. (زاده کبیر).

تقدیم به پسرم برسام
بنازم ناظمی را امر ناظم، جاری ومن در یقینم و لختی غنچه ای نارس که از باغش بچینم
بسی خرسندم از نظمی که درآن غنچه می بینم جدا از انتظاماتی که اوهم در میان دارد
مقدمه
افزاییش اطلاعات زمین شناسی همگام با انفجار اطلاعات در سایر علوم وابسته موجبات دکرگونی عظیمی در این رشته شده است.همانگونه که در ویکی پدیا و سایر رفرانس های علوم رمین آمده است، بهترین الگوی مناسب را پسندیده اند. هیچ الگوی معتبری که بتواند چگونگی شکل گیری جهان را توضیح دهد، وجود ندارد. الگوی نظریه سحابی ها که بر اساس آخرین یافته های بشری ساخته شده است الگوی نظریه سحابی نام گرفته است.
پیدایش بر اساس نظزیه سحابی،
تشکیل و تکامل منظومه شمسی
سامانه‌های ستاره‌ای پیرامون ستاره ها شکل میگیرند و منظومه شمسی ما هم پیرامون خورشید شکل گرفته است. تاکنون دانشمندان، ستاره شناسان، فلاسفه و تقریباً هر کس دیگری به دنبال پاسخ چگونگی شکل گیری جهان گشته اند. اما دانشمندان بر سر محبوبترین الگو به توافق رسیده اند. این الگو، نظریه سحابی نامدارد.
حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش، هنگامی که یک ابر گازی و گرد و غباری در فضا آشفته بود، منظومه شمسی در اثر انفجار یک ابرنواختر شکل گرفت. انفجار این ابرنواختر امواجی در فضا ساخت که ابر گازی و گرد و غباری را تحت فشار قرار داد. فشردن ابر موجب فروریزش آن شد، به طوریکه گرانش گاز و گرد و غبار را به هم چسباند و یک سحابی خورشیدی شکل گرفت. ابر شروع به چرخیدن کرد و سرانجام فرو ریخت. سپس مرکز ابر داغتر و چگالتر از بقیه آن شد و دیسک گازی و گرد و غباری شکل گرفت که مرکز آن داغ و لبه های آن سرد بود. دیسک نازکتر و نازکتر شد و ذرات با هم تودههایی ساختند. با چسبیدن تودههای کوچک به هم، برخی تودههای بزرگ ساختهشدند و سیارات و ماهها پدید آمدند. مواد یخی مناطق بیرونی دیسک با مواد سنگی سیارات غول پیکری مانند مشتری را پدید آوردند. سرانجام مرکز ابر به اندازه ای گرم شد که تبدیل به ستاره ای به نام خورشید شد. منظومه شمسی در دوران رنسانس کشف شد، هنگامی که فلاسفه تصمیم گرفتند که چیزی جز مشاهدات و منطق را نپذیرند و سنت را رد کنند. پذیرش عمومی این که خورشید در مرکز جهان واقع شده است، طی چند صد سال صورت گرفت. این نظریه که خورشید در مرکز جهان واقع شده است و سیارات پیرامون آن میگردند، توسط نیکلاس کوپرنیک(۱۵۷۳–۱۴۷۳ میلادی)در سال ۱۵۴۳ در کتاب( درباره گردش افلاک آسمانی) پیشنهاد شد. اما کلیسا که مخالف این نظریه بود، کتاب کوپرنیک را در سال ۱۶۱۶ در فهرست آثار ممنوعه قرار داد. کوپرنیک در واقع ایده باستانی ستارهشناس یونانی آریستارخوس ساموسی(حدود ۲۷۰ پیش از میلاد)که میگفت خورشید بزرگتر از زمین است و زمین مرکز جهان نیست را زنده کرد. ستاره شناس آلمانی یوهانس کپلر(۱۶۳۰–۱۵۷۱ میلادی)از مفهوم کوپرنیک پشتیبانی و حمایتکرد، اما برای توصیف حرکات پیچیده اجرام فضایی، به خورشید و سیارات مداری بیضیشکل نسبت داد. سرانجام، گالیلئو گالیله (۱۶۴۲–۱۵۶۴)با تلسکوپی که اختراع کرد، ثابت کرد که ناهید مراحلی مانند ماه دارد و به دور خورشید میگردد و خورشید مرکز آن است. اما کلیسا با نظریه گالیله مخالف بود و گالیله برای نجات جان خود وادار شد که گفته خود را تکذیب کند و برای همیشه نیز از آموزش در خانه خود منع شد. پس از گالیله، یک ستاره شناس ایتالیایی دیگر به نام جووانی دومنیکو کاسینی(۱۷۲۱–۱۶۲۵) اندازه مدار زمین را تعیین کرد. پس از او،آیزاک نیوتن (۱۷۲۷–۱۶۴۲) قوانین فیزیک را وارد منظومه شمسی کرد و با استفاده ازگرانش توضیح داد که سیارات چگونه حرکت میکنند. پس از نیوتن نیز افراد دیگری از جمله ادموند هالی و یان اورت به شناخت و کشف منظومه شمسی کمک کردند.
موقعیت در فضا
سرعت خورشید در منظومه شمسی ۲۲۰ کیلومتر بر ثانیه است و گردش خورشید پیرامون مرکز کهکشان راه شیری حدود ۲۲۵ میلیون سال به طول میانجامد. این مدت زمان یک سال کیهانی نامیده میشود. بازپسین باری که منظومه شمسی در این موقعیت بود، دایناسورها بر روی زمین زندگی میکردند.
خورشید
خورشید ستاره‌ای است که زمین و اجرام دیگر منظومه شمسی پیرامون آن میگردند. این جسم مسلط بر منظومه شمسی، بیش از ۹۹٫۸ درصد جرم این منظومه را شامل میشود جرم خورشید ۷۴۳ برابر مجموع جرم همه سیارات منظومه شمسی و ۳۳۰٬۰۰۰ برابر جرم زمین است. این ستاره منبع انرژی بسیار است که بخشی از نور و گرمای آن موجب بقای زندگی بر روی کره زمین میشود. دمای سطحی خورشید حدود °۵٬۰۰۰ سانتیگراد و دمای هسته آن حدود °۱۵٬۵۰۰٬۰۰۰ سانتیگراد،)°۱۵٫۵ میلیون)است
خورشید مانند بیشتر ستارههای دیگر از هیدروژن)H۲ هلیم)He)ساخته شده‌است. هیدروژن که سبک‌ترین عنصر شیمیایی شناختهشدهاست، ۷۲ درصد جرم خورشید و هلیم ۲۶ درصد آن را میسازد. ۲ درصد دیگر را نیز اکسیژن O۲، کربن)C)، نئون)Ne)، نیتروژن))N۲)، منیزیم)Mg)، آهن)Fe)و سیلیکون)Si)می‌سازند. در خورشید، به ازای هر ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ اتم هیدروژن، ۹۸٬۰۰۰ اتم هلیم، ۸۵۰ اتم اکسیژن، ۳۶۰ اتم کربن، ۱۲۰ اتم نئون، ۱۱۰ اتم نیتروژن، ۴۰ اتم منیزیم، ۳۵ اتم آهن و ۳۵ اتم سیلیکون وجود دارد.
بقای زمین به بقای خورشید وابسته است. خورشید در آیندهای دور و به عنوان یک ستاره رشته اصلی به عمر خود پایان خواهد داد و خواهد مرد. این ستاره هلیم بیشتر در هسته خود میسازد و هیدروژن بیشتری میسوزاند و میزان هیدروژنی که میسوزاند، از هلیمی که میسازد، بیشتر است. این فرایند به تدریج موجب کاهش حجم خورشید خواهد شد و این کاهش حجم اکنون قابل توجه نیست،
زمین
زمین سومین سیاره دور از خورشید و پنجمین سیاره منظومه شمسی از دیدگاه بزرگی اندازه و جرم است. میانگین فاصله زمین از خورشید ۱۴۹٬۶۰۰٬۰۰۰ کیلومتر)۱ واحد نجومی)است و دوره چرخش آن ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه و ۴ ثانیه و تناوب مداری آن ۳۶۵ روز و ۶ ساعت است. زمین سیارهای سنگی است و دارای سطحی جامد و دینامیک و ساخته شده از کوه‌ها، دره‌ها، ژرف‌دره‌ها، دشت‌ها و غیره است. چیزی که زمین را از سیارات دیگر جدا و متمایز میکند، اقیانوس‌های سطح آن است که ۷۰ درصد از سطح آن را پوشانده اند. بسیاری از سیارات جو دارند، اما تنها جو زمین قابل تنفس است.
جو زمین برای تنفس و زندگی تعادل کاملی دارد و ۷۸ درصد از نیتروژن، ۲۱ درصد از اکسیژن و ۱ درصد از سایر گازهاساخته شده است. جو زمین تا ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر گسترش مییابد و دارای پنج لایه تروپوسفر،استراتوسفر، مزوسفر، ترموسفر و اگزوسفر است ساختار درونی زمین نیز دارای سه لایه پوسته،گوشته و هسته است
زمین تنها سیاره شناخته شده است که زندگی بر روی آن وجود دارد و قطری در حدود ۱۳٬۰۰۰ کیلومتر دارد[ و میانگین دمای سطحی آن °۱۴ سانتیگراد است. دمای زمین در همه جای زمین یکسان نیست؛ گرمترین نقاط زمین نزدیک استوا واقع شدهاند و دمای آنجا به °۵۷٫۷ سانتیگراد نیز میرسد، اما قطب جنوب در جنوبگان سردترین نقطه زمین است و دمای آنجا تا °۸۹- سانتیگراد میرسد. میدان مغناطیسی زمین توسط جریانهای درون هسته بیرونی آن پدید میآید. هنگامی که ذرات باردار الکتریکی خورشید در میدان مغناطیسی زمین به دام میافتند، به مولکولهای هوای بالای قطب مغناطیسی شمال و جنوب تبدیل میشوند و باعث ایجاد پدیدهای به نام شفق قطبی میشوند زمین حلقه ای ندارد و دارای یک ماه است. در حالی که تیر و ناهید ماه ندارند و سیارات دیگر منظومه شمسی دارای دو یا بیش از دو ماه هستند. قطر ۹۸۷۹ماه زمین حدود یکچهارم قطر زمین است و فاصله آن تا زمین در حدود ۳۸۴ هزار کیلومتراست. دوره چرخش ماه به دور زمین ۲۷ روز به طول میانجامد و سطحی جامد و دارای گودال و حفره دارد. تاکنون بیش از ۱۰۰ فضاپیما برای اکتشاف ماه به فضا پرتاب شدهاست. ماه تنها جسم آسمانی پس از زمین است که انسانها طی مأموریتهای برنامه فضایی آپولو روی آن قدم نهاده اند
به طور کلی زمینشناسی تاریخی، شاخه مهمی از علم زمینشناسی است که از تاریخ تحولات و تکامل تدریجی زمین و حیات جود در آن از ابتدای تشکیل تا به امروز بحث مینماید. از این رو زمینشناسی تاریخی ارتباط بسیار نزدیکی با چینه‌شناسی ،سنگواره‌شناسی و زمین‌گاه‌شناسی دارد. سیر تحولات پوسته زمین اعم از قارهای و اقیانوسی، خاستگاه و موقعیت پیشین و نخستین قارهها، زمان جدایش آنها، تشکیل اقیانوس، منشأ حیات و سیر تکاملی آنها در زمانهای مختلف زمینشناسی، همچنین کوهزایی‌ها و زمان آنها، از جمله فرآیندهایی هستند که در طول تاریخ زمین رخ داده اند و در تقسیمبندی عمر زمین به دوره های زمینشناسی نقش اساسی دارند.

روش زمینشناسی تاریخی
روش زمینشناسی تاریخی آن است که از طریق مطالعه ساختمان کنونی، اثرات و شواهد پدیده های مختلف به چگونگی وقوع و شکل گرفتن آنها پی برده میشود. اطلاعات حاصل از یادگیری تاریخ زمین بسیار با ارزش است. برای مثال امروزه زمین شناسان دریافته اند که نفت و گاز اغلب بر روی گنبدهای نمکی تجمع پیدا میکنند یا زغال‌سنگ‌ها معمولاً در آب و هوای گرم و مرطوب و محیطهای مردابی بوجود میآیند، از طریق مطالعه گذشته زمین میتوان به چنین محیطهای رسوبی یا آب و هوای دیرینه پی برده و در نتیجه راه را برای اکتشاف منابع مذکور هموار نمود.

شهابوار، شهاب و شهابسنگ شهابوارها بقایای کوچکتر از یک سیارک هستند. بیشتر شهابوارهایی که وارد جو زمین میشوند، به اندازهای کوچک هستند که نمیتوانند وارد سطح زمین شوند و تبخیر میشوند و در این حالت عناوین مختلفی(شهاب یا شهابسنگ)میگیرند.
وقتی که شهابوار وارد جو زمین میشود، گرم میشود و نور رشته ای مانندی از آن دیده میشود که شهاب نام دارد. اما گاهی اوقات شهابوارها از جو زمین میگذرند و بر روی زمین میافتند که این جسمی که بر روی زمین افتاده است را شهابسنگ مینامند. بیشتر شهابسنگها، آهنی، سنگی یا آهنی–سنگی هستند و در اندازه های کوچک و بزرگ وجود دارند. شهاب‌سنگ هوبا یکی از بزرگترین شهابسنگهایی بود که در جنوب غربی آفریقا افتاد و وزن آن در حدود ۵۴٬۰۰۰ کیلوگرم(۵۴ تن)بود.
در فاصله سال های۱۹۶۰-۱۹۷۰ دانشجوی رشته زمین شناسی بودم به یاد دارم زمانی که در دانشگاه درس زمین شناسی عمومی را استادش درس میداد، می شد از چشمانش فهمید که گویا خودش هم به گفته ی خودش باور ندارد. از عمر زمین میگفت و از پیدایش حیات در این کره خاکی و تحولاتی که تا به امروز سپری کرده است و امروز موجود دوپایی به نام انسان که باسایر موجودات دنیا تفاوت های اساسی دارد، در عمل حاکمیت دنیا را به دست گرفته است. حق با او بود چون تا سده های اخیر روایت های مذهبی و علوم اجتمایی و باور های سینه به سینه خیلی با این یافته ها سازش نداشت ولی برحسب یافته های فیزیکی در مورد نیمه عمر عناصر رادیواکتیو و کارهای آرتور هولمز
March 1913: The first complete geologic timescale is published
Arthur Holmes circa 1912. Credit: Wikimedia Commons
در کتابش به نام سن کره زمین انتشار داد

و شواهد زمین شناسی موجود این یافته ها خود بخشی از حقیقت انکار ناپذیر بود. سن زمین بیش از سه میلیارد سال تخمین زده شده است و به غیر از زمان شکل پذیری ، به دوران های نهان زیستی ودیرینه زیستی و میانه زیستی و نوزیستی و کواترنری تقسیم میکنند . این دوران ها به غیر از پیدایش موجودات جدید در بیشتر جاها همراه با فازهای کوهزایی با دگر شیبی آشکار با دورانهای قبلی از نظر رسوب شناسی دیده می شوند. که مشخصه فاز کوهزایی و بالا آمدن زمین هستند
از آنجا که معتقدم هر چیز مادی دارای نظم و نظام خاص است و نوع بشر پی بردن و شناخت بخشی از این انتظامات را دانش نهاده است ، با این تصور برای پی بردن به رابطه این فاز های کوهزایی با شروع و اتمام آنها تصمیم گرفتم رابطه ریاضی بین زمان شروع هر فازی را بیان کنم .
از نظر ریاضی بین جزیی از زمان جزیی که از یک فاز اتفاق می افتد با حرکت آن در آن زمان بصورت حلقوی ۳۶۰ درجه و با حداقل , یا حداکثر گرانش بین خورشید و زمین یا از نظر مثلثاتی با عدد پی ارتباط دارد. ولی در آن ز مان محاسبات فقط با استفاده از لگاریتم با دست محاسبه میشد و کامپیوتر نیز در عمل وجود خارجی نداشت .
محاسبات زیاد ولی وقت کم بود ولی به درستی استدلال ایمان داشتم که فرض معقولی است.
‏پس از نظر ریاضی میشود بین زمان تغییرات و گردش کره زمین به دور خورشید می توان معادله ای را بر قرار ساخت.
‏این تفکر و اطلاعات موجود با یافته هایم بی مناسبت نبود. ضمن اینکه طبق نظریه انیشتن هم جهان و هرچه در اوست با شتابی زیاد گسترش می یابد.
‏ پس از کوشش زیادی به رابطه ۱ +( k^2)1/π)^۲))+۱/۱/۳۶۰)^۲= ))
=رسیدم که در آن k تعداد تغییرات نسبت به زمان t است و چون کره زمین در یک مدار بسته منحنی حداکثر میتواند دو کانون داشته باشد که از نظرمثلثاتی در هر چرخش منحنی بیشترین یا کمترین ثاتیرات را از نظر گرانشی داشته باشد بر مبنای Kπو چرخش ۳۶۰ درجه است که زمان حال K =0 بوده و تغییرات به سال از K=1 به عقب را نشان می دهد.
سه ماه تا سربازی رفتن این مشغولیت ذهنی برای من بود و برای تسریع در کار محاسباتی از کمک برادران و خواهرانم استفاده کردم. نتایج کار امیدوار کننده بود ولی تکرار محاسبات خسته کننده می نمود و کس دیگری هم حاضر نبود که این محاسبات را بررسی و موضوع را تایید یا تکذیب نماید .تا اینکه در فاصله سالهای۱۹۸۰‏)اطلاعات را وارد نرم افزارکمپیوتری کواترو پرو quatropro که نسل قدیمی نرم افزار اکسل بود ،کردم و با توجه به اطلاعات جدیدتر نتایج کار بسیار امیدوار کننده بود .
پرسش زیادی به مرور زمان در ذهنم جای میگرفتند که به علت فقدان اطلاعات جوابی بر این پرسش های بدیهی و بدیهیات نداشتم نتایج را با مرحوم دکتر اخروی استاد رشته زمین شناسی در میان گذاشتم در آن موقع ایشان ریاست گروه زمین شناسی دانشگاه تهران را بعهده داشت بعد از مطالعه و مذاکره با استادانش که استادان در مطرح در رسوب شناسی پروفسور کاروزی و نفرات دیگر امریکا بودندو طرح پرسش و صلاح دید از نامبردگان برای طرح موضوع در کنگره زمین شناسی چین را، را دریافته و موافقت کردندو ایشان نیز پذیرفت که بصورت مشترک مطلب را به کنگره بین الملی که قرار بود در سال ۱۹۹۶ در چین تشکیل شود به مجمع انتخاب مقاله به هیات ژوری ارسال کند تا در صورت تصویب، در کنگره بین المللی زمین شناسی مطرح گردد.

)Thanks are due to Prof. Albert V. Carozzi, Prof. Ralph Langenheim and Prof. Robert M. Owen for critically reading the manuscript and providing many useful comments

همانطور هم شد و(. چون مقاله دیگر من هم در مورد پیدایش کانی پیریت در نهشته های زغالسنگ بود که مورد تایید قرار گرفته بود ، زحمت ارایه مقاله به عهده ایشان گذاشته شد. در چین هم موضوع توجه بسیاری را جلب کرد. بعد از برگشت قرار بود که بعنوان مقاله بین المللی انتشار دهد ولی اجل مهلت نداد. و با سرطان در مدت کوتاهی از دنیا رفت .
در آن زمان ایشان از یافته های من در مقاله چاپ شده با عنوان پروسدینگ کنگره بین المللی زمین شناسی ، همانند جدول مندلیف در شیمی نام می برد که در زمین شناسی سن تکاپو های فاز های زمین شناسی را نشان میدهد که در آینده زمین شناسان بایستی شناسایی و نامگذاری نمایند.
خلاصه به احترام ایشان مقاله و یافته ها را به کسی ندادم ولی همواره یکی از مشغولیات من تا حال حاضر بوده و بررسی های بیشتر را به اندیشمندان آینده می سپارم و یافته های خود و دیگران را در این مورد عرضه میدارم.
در آن سال ها با توجه به اطلاعات موجود در آن زمان)سالهای ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰)که اطلات بسیار کمی در اختیار ما بود بسیار کم و ناقص بود و در مورد پیدایش فاز های کوهزایی کره زمین منتشر نشده بود یا اگر منتشر میشد بخاطر نبودن ارتباطات سال ها طول میکشید تا این اطلاعات بدست ما برسد . در سال های بعد از اطلاعاتی که بصورت جدولی توسط آقایانYork and Farquhar)1972)که در کتاب جدید که در سال ۱۹۷۲منتشر کرده بودند دست یافتم، به این جهت به ویژه در مقاله ارایه شده در کشور چین قناعت کرده بودیم در بازنگری این مقاله به اهمیت پیشگویی و پیش بینی این رابطه بیشتر پی بردیم وبیاد مرحوم دکتر اخروی افتادم که میگفت این رابطه شبیه جدول مندلیف در شیمی است. حال بیش از بیست وسه سال از آنروزها می گذرد وبا انتشار اندازه گیری سن سنگ های اشکوب های مختلف و مقایسه این اعداد با اعداد تئوریک به دست آمده از این رابطه درستی آن بیش از بیش از نظر آماری نیز مسجل می شود. امید که شیفتگان زمین شناسی بتوانند یافته های خود را با تکمیل یافته های من رونق بخشند.
حسب جداول منتشر شده مانند جدول زیر و اعداد بدست آمده بر اساس فرمول های ما جدول پیش بینی فازهای موجود و اطلاعات منتشر شده را نشان می دهیم.

اطلاعات جدول تعیین زمان فاز های کوهزایی بر اساس یافته های York and Farquhar)1972)

اطلاعات جدول تعیین زمان فاز های کوهزایی بر اساس یافته های
York and Farquhar)1972)

جدول ارایه شده برای تعیین سن زمان کوهزایی در سال ۲۰۱۹ )بر اساس انتشارت انجمن زمین شناسان آمریکا)

مقایسه تعیین سن اشکوب های زمین شناسی به وسیله اندازه گیری سن سنگ ها با اعداد بدست آمده ه از رابطه ریاضی
tk/nkمحاسبه شده نام اشکوب tk/nkاندازه گیری شده
TK Nk مدت رمان پایداری مدت رمان پایداری
y/milion به تعداد عداد کا به تعداد عداد کا
۲٫۶ ۸ ۰ PIZCNZEAN ۰
۳٫۶ ۵ ۱ ZANCLEAN ۱
۵٫۳ ۷ ۱ MESSINIAN ۱
۷٫۲ ۶ ۱ TORTONIAN ۱
۱۱٫۶ ۱۲ ۱ SERRAVALLIAN ۱
۱۳٫۸ ۵ ۳ LANGHIAN ۳
۱۶ ۵ ۳ BURDIGALIAN ۳
۲۰٫۴ ۳۷ ۱ AQUITANIAN ۱
۲۳ ۵ ۵ CHATTIAN ۵
۲۸٫۱ ۸ ۴ RUPELIAN ۴
۳۳٫۹ ۹ ۴ PRISBONISN ۴
۳۷٫۸ ۵ ۸ BARTONIAN ۸
۴۱٫۲ ۵ ۸ LUETIAN ۸
۴۷٫۸ ۸ ۶ YPRESIAN ۶
۵۶ ۸ ۷ THANIEAN ۷
۵۹٫۲ ۳ ۲۰ SELANIAN ۲۰
۶۱٫۶ ۳ ۲۱ DANIAN ۲۱
۶۶ ۴ ۱۷ MAASTRICHIAN ۱۷
۷۲٫۱ ۶ ۱۲ CAMPANIAN ۱۲
۸۳٫۶ ۱۱ ۸ SANTONIAN ۸
۸۶٫۳ ۳ ۲۹ CONIACIAN ۲۹
۸۹٫۸ ۳ ۳۰ TURONIAN ۳۰
۹۳٫۹ ۴ ۲۳ CENOMANIAN ۲۳
۱۰۰ ۵ ۲۰ ALBIAN ۲۰
۱۱۳ ۱۰ ۱۱ APTIAN ۱۱
۱۲۸٫۰۰ ۱۲ ۱۱ BARREMIAN ۱۱
۱۳۱ ۲ ۶۶ HUTERIVIAN ۶۶
۱۳۴ ۲ ۶۷ VALANGINIAN ۶۷
۱۳۹ ۴ ۳۵ BERRIASIAN ۳۵
۱۴۵ ۴ ۳۶ TITHONIAN ۳۶
۱۵۲ ۵ ۳۰ KIMMERIDGIAN ۳۰
۱۵۷ ۳ ۵۲ OXFORDIAN ۵۲
۱۶۴ ۵ ۳۳ CALLOVLAN ۳۳
۱۶۶ ۱ ۱۶۶ BATHONIAN ۱۶۶
۱۷۰ ۲ ۸۵ BAJOCIAN ۸۵
۱۷۴ ۳ ۵۸ AALENIAN ۵۸
۱۸۳ ۵ ۳۷ PLIENSBACHIAN ۳۷
۱۹۱ ۵ ۳۸ SINEMURIAN ۳۸
۱۹۹ ۴ ۵۰ HETTANGIAN ۵۰
۲۰۱ ۱ ۲۰۱ RHAETIAN ۲۰۱
۲۰۹ ۵ ۴۲ NORIAN ۴۲
۲۲۸ ۱۱ ۲۱ CARNIAN ۲۱
۲۴۱ ۷ ۳۴ LADINIAN ۳۴
۲۴۷ ۴ ۶۲ ANISIAN ۶۲
۲۵۰ ۱ ۲۵۰ OLENEKIAN ۲۵۰
۲۵۲ ۱ ۲۵۲ INONIAN ۲۵۲
۲۵۴ ۱ ۲۵۴ CHANGHSIBGIAN ۲۵۴
۲۶۰ ۳ ۸۷ WUCHIAPINGIAN ۸۷
۲۶۶ ۴ ۶۷ CAPITANIAN ۶۷
۲۶۹ ۱ ۲۶۹ WODIAN ۲۶۹
۲۷۲ ۲ ۱۳۶ ROADIAN ۱۳۶
۲۷۹ ۴ ۷۰ KUNGURIAN ۷۰
۲۹۰ ۴ ۷۳ ARTINSKIAN ۷۳
۲۹۳ ۲ ۱۴۷ SAKMARIAN ۱۴۷
۲۹۹ ۳ ۱۰۰ ASSELIAN ۱۰۰
۳۰۴ ۲ ۱۵۲ GZHELAN ۱۵۲
۳۰۷ ۲ ۱۵۴ KQSIMOVIAN ۱۵۴
۳۱۵ ۴ ۷۹ MOSCOVIAN ۷۹
۳۲۳ ۳ ۱۰۸ BASHKIRIAN ۱۰۸
۳۳۱ ۴ ۸۳ SERPUKHOVIAN ۸۳
۳۴۷ ۷ ۵۰ VISEAN ۵۰
۳۶۹ ۹ ۴۱ TOURNAISIAN ۴۱
۳۷۲ ۱ ۳۷۲ FAMENIAN ۳۷۲
۳۸۳ ۵ ۷۷ FRASNIAN ۷۷
۳۸۸ ۲ ۱۹۴ GIVETIAN ۱۹۴
۳۹۳ ۳ ۱۳۱ EIFELIAN ۱۳۱
۴۰۸ ۶ ۶۸ EMSIAN ۶۸
۴۱۱ ۱ ۴۱۱ PRAGIAN ۴۱۱
۴۱۹ ۳ ۱۴۰ LOCHKOVIAN ۱۴۰
۴۲۳ ۲ ۲۱۲ PRIDULIAN ۲۱۲
۴۲۴ ۱ ۴۲۴ LUDFORDIAN ۴۲۴
۴۲۷ ۱ ۴۲۷ GORSTIAN ۴۲۷
۴۲۹ ۱ ۴۲۹ SHEINWOODIAN ۴۲۹
۴۳۳ ۱ ۴۳۳ TELYCHIAN ۴۳۳
۴۳۹ ۲ ۲۲۰ AERONIAN ۲۲۰
۴۴۱ ۱ ۴۴۱ RHUDANIAN ۱۹
۴۴۴ ۱ ۴۴۴ HIRANATIAN ۱۳
۴۴۵ ۱ ۴۴۵ KATIAN ۲۴
۴۵۳ ۳ ۱۵۱ SANDBIAN ۲۴
۴۵۸ ۲ ۲۲۹ DAAIWILIAN ۳۰
۴۶۷ ۴ ۱۱۷ DAPINGIAN ۳۷
۴۷۰ ۱ ۴۷۰ FLOIAN ۴۴
۴۷۸ ۳ ۱۵۹ TREMADOCIAN ۴۲
۴۸۶ ۳ ۱۶۲ EGE 10 ۵۳
۴۹۰ ۱ ۴۹۰ wngshinan ۷۱
۴۹۴ ۲ ۲۴۷ PAIBIAN ۵۷
۴۹۷ ۱ ۴۹۷ GUXHANGIAN ۵۲
۵۰۱ ۱ ۵۰۱ DRUMIAN ۶۲
۵۰۶ ۲ ۲۵۳ AGE 5 ۷۴
۵۰۹ ۲ ۲۵۵ AGE 4 ۲۵۵
۵۱۴ ۱ ۵۱۴ AGE 3 ۵۱۴
۵۲۱ ۳ ۱۷۴ AGE 2 ۱۷۴
۵۲۹ ۳ ۱۷۶ FORTUNIAN ۱۷۶
۵۴۱ ۴ ۱۳۵ EDIACARAN ۱۳۵
۶۳۶ ۳۳ ۱۹ CRYPTOGENIAN ۱۹
۸۵۰ ۶۵ ۱۳ TONIAN ۱۳
۱۰۰۰ ۴۱ ۲۴ STENIAN ۲۴
۱۲۰۰ ۵۱ ۲۴ ECTASIAN ۲۴
۱۴۰۰ ۴۷ ۳۰ CAIYMMIA ۳۰
۱۶۰۰ ۴۳ ۳۷ STATHERIAN ۳۷
۱۸۰۰ ۴۱ ۴۴ OROSIRIAN ۴۴
۲۰۶۰ ۴۹ ۴۲ RHYACIAN ۴۲
۲۳۰۰ ۴۳ ۵۳ SIDERIAN ۵۳
۲۵۰۰ ۳۵ ۷۱ NEEOARCHEAN ۷۱
۲۸۰۰ ۴۹ ۵۷ MESOARCHEAN ۵۷
۳۲۰۰ ۶۱ ۵۲ PALEOARCHEAN ۵۲
۳۶۰۰ ۵۸ ۶۲ EOARCHEAN ۶۲
۴۰۰۰ ۵۴ ۷۴ HADEAN ۷۴

این جدول نشان دهنده دقت و ظرافت رابطه ریاضی و اعد ادبدست آمده از اندازه گیری سن باروش نیمه عمر رادیواکتیویته طبیعی است که با در دست یودن بسیاری از آنها اتکا به اعداد به دست آمده یک روزی مرحوم دکتر اخروی را نگران میکرد و به نتایج آماری بیشتری تهیه می کرد.

با توجه به نمودار ترسیم شده از اطلاعات حاصل از نیمه عمر سنگ های مربوطه تا این زمان، به نتایچ شگفتی می رسیم و در می یابیم که با افزایش اطلاعات از که این فاز ها در ظاهر از روند خاصی تبعییت نمی کنند ولی اطلاعا ت دانشمندان زمین شناسی هم جایگاه علمی خود را دارند .
بلکه با این اطلاعات به نظر می رسد کره زمین همراه با تغییرات چشمگیر که توجه دانشمندان قبلی را جلب نموده و باعث شده که آنها سن کره زمین را به دوران های مختلفی تقسیم کنند خیلی هم بی دلیل نیست.

۱- بین روند کوهزایی و مدت و شدت فازهای کوهزایی دوران های شکل گیری اولیه کره زمین و پیدایش آب درآن و تخریب خشکی و رسوبات هر یک از روند خاصی تبعیت می کنند.
۲- روند دوران نهان زیستی بصورت خطی وبا شیب زیاد ومشخص است
۳- این روند با روند دوران دیرینه زیستی در نقطه ای به شدت برخورد می کند که به هیچ روی طبیعی نیست و نشانگر یک حادثه مهمی برای کره زمین می باشد. این نقطه درست قبل از شروع دوران دیرینه ریستتی در بیش از۵۴۱ میلیون سال پیش اتفاق می افتد.
۴- از این به بعد گسترش فاز های کوهزایی کره زمین را به مدت زیادی شتاب دار ولی باحرکات پاندولی یا سینوسی یا به گفته ای کمی ناقوسی شتاب گیرنده مشاهده می کنیم. این وضعیت بطور کلی تر تا شروع به کواترنر ادامه می یابد.
۵- این حرکات در دوره پیدایش انسان در کواترنری شکل ویژه خود را دارد.
در کره زمین چه رخ میدهد و این فاز های تکتونیکی معرف چه پی آمدی یا پیامد هایی هستند؟
۶- مدت زمان تکوین کوهزایی ها از زمان پیدایش کره زمین به مدتی در حدودبیش از سه میلیارد سال بطور کل تاپایان تونین از ۶۰۰ تا ۲۰۰ بطور متوسط ۳۰۰ میلون سال تجربی است. در کریپتوژن است که هست که باتاخیر حدود ۸۵ ملیون ساله یعنی بعد از ۲۸۰ میلیون سال یکباره تکوین کوهزایی از نظر زمانی سرعت خیلی بیشتری میگیرد و از کوهزایی از متوسط ۳۰۰ میلیون ساله یا در شروع کریپتوژن بعد از ۲۸۰ میلیون سال به زمان تکوین فاز تونین به ۱۰۰۰ میلیون سال و سپس در زمان شروع نئوپروتروزوئیک بمدت زمان ۱۲ میلیون ساله کاهش می یابد. در حالی که این مدت زمان در پالئوپروتروزوئیک به مدت زمان تجربی در حدود میلیون ساله در دوران مزوپروتوزوئیک در حدود۲۰۰ میلیون ساله می باشد.
۷- دردوران دیرینه زیستی مدت زمان تکوین فاز های کوه زایی تجربی جز اشکوب های اوایل دوره کامبرین وسیلورین و دونین که حد اکثر به میزان ۱۷٫ ۳ میلیون سال درشروع دوره دونین به طور تجربی ملاحظه می گردد، بقیه در مدت زمان بین ۳ تا ۴ میلیون سال بطور میانگین بوده است.
۸- همان طور که در جدول زیر دیده می شود، طول مدت زمان هر فازی نسبت به طول مدت زمان فاز ماقبل خود ازروی مشاهدات روی کره زمین اندازه گیری شده و در نمودار گرافیکی آورده شده است.
۹- کی وچه زمانی وچطوری زمین از نطرشیمیایی تفریق یافت؟
۱۰-اتمسفر اولیه ایجاد شده از نظر ترکیب چه میتوانست باشد؟
۱۱ – اتمسفر دوم چگونه پدیدار شد؟
۱۲-چرا قدیمیترین و ضخیم ترین رسوبات ،دولومیتی وآهکی هستند؟
۱۳- اکسیژن ازاد چگونه بوجود آمد؟
۱۴-اولین جانداران روی زمین در چه گروهی از جانداران قرار میگیرد ؟
۱۵- چگوئگی پیدایش جانداران اولیه
۱۶ –پیدایش اولین گیاه
۱۷-اولین گیاهان وجانوران
۱۸- پیدایش نهانزادان آوندی
۱۹-بمب باران زمین با شهاب ها و شهاب واره ها
۲۰-پیدایش گیاهان بازدانه
۲۱- پیدایش مهره داران
۲۲- پیدایش و انقراض دایناسورها
۲۳ – رابطه تکامل طبیعی انواع با موجودات و فسیل های جانداران قدیمی
۲۴- تفاوت فرگشت وتکامل طبیعی انواع
۲۵- آیا انسان زاده میمون است
۲۶-به کجا می رویم؟
۲۷- و بسیاری پرسش

نمودار نسبت طول فاصله زمانی کوهزایی ها

نسبت فاصله زمانی تحول هر فاز کوهزایی نموداردر این دوران است که موجودات پر سلولی پدید آمده و تکثیر می یابد وموجود زنده ظاهر می شود پرسش های زیادی از دیگاه زمین شناسی هم در تنوع و هم در تکامل انواع موجودات کره زمین وجود دارد و علل انقراض برخی از موجودات و تغییرات بوجود آمده در فیزیک کره زمین را بعد از رخداد هر یک از فازها، بحث خواهیم کرد
نسبت فاصله زمانی تحول هر فاز کوهزایی با فاز کوهزایی بعدی شاخص خوبی در بی نظمی های موجد در تاریخ تحولات در کره زمین است . نمودار فوق تصویری از نسبت فاصله زمانی تحول هر فاز کوهزایی با فاز کوهزایی بعدی از ابتدای شکل گیری زمین تا عصر کنونی است .

افزاییش اطلاعات زمین شناسی همگام با انفجار اطلاعات در سایر علوم وابسته موجبات دکرگونی عظیمی در این رشته شده است.

طبق اخرین اطلاعات که در ویکی پدیا هم منشر شده است منظومه شمسی سامانه‌ای دربرگیرنده یک ستاره ای به نام خورشید و شماری اجرام آسمانی دیگر است که در مدارهایی مستقیم یا غیر مستقیم پیرامون آن می‌گردند
منظومه شمسی ازانفجاریک ابرنواختر و فروریزش یک ابر مولکولی چرخان پدید آمد و با مشاهدات افرادی از جمله گالیلئو گالیله مطرح و شواهد انکارناپذیر آن بر پایه محاسبات او ارایه شد
این سامانه در بازوی شکارچی کهکشان راه شیری واقع شده و در کناره کهکشان قرار دارد. خورشید بیش از ۹۹٫۸ درصد جرم منظومه شمسی را تشکیل دهد و سرچشمه انرژی بسیار ازجمله گرما نور است . مانایی منظومه شمسی به مانایی خورشید وابسته است .
منظومه شمسی دارای هشت سیاره تیر، ناهید، زمین ، هرمز مشتری ، کیوان زحل، اورانوس و نپتون و پنجسیاره کوتوله تاکنون شناخته شد ه سرس، پلوتو، هائومیا، ماکی‌ماکی و اریس است چهار سیاره نخست، سیارات درونی یا زمین‌سان هستند و بیشتر از سنگ ساخته شده اند و از چهار سیاره دیگر مشتری و کیوان سیارات بیرونی یا غول‌های گازی هستند و بیشتر از گازهای هیدروژن و هلیوم ساخته شده اند و اورانوس و نپتون غول‌های یخی هستند .علاوه بر این اجرام، منظومه شمسی دربرگیرنده اجرام دیگری از جمله ماه‌ها، سیارک‌ها، شهاب‌وارها، شهاب‌ها، شهاب‌سنگ‌ها و دنباله‌دارهاست
ماده ای رقیق و فشرده به نام محیط میان‌سیاره‌ای در فاصله میان سیاراو اجسام دیگر وجود دارد . اجزای سازنده محیط میان سیاره ای را هیدروژن خنثی و غیر یونیزه‌شده، گاز پلاسما پرتوهای کیهانی و ذرات گرد و غبار تشکیل می دهند در واقع این پنداشت که فضا یک خلأ کامل است، نادرست است و مواد محیط میان‌سیاره‌ای در فضا وجود دارد

در چند وقت اخیر تاریخ زمین٬ پوسته‌ی بازالتی اقیانوس در سطح زمین قبل‌ از این که دوباره به خاطر فعالیت زمین‌ساخت صفحه‌ای به داخل زمین برود کمتر از ۲۰۰ میلیون سال دوام خواهد آورد. هرچند یافته‌های این گروه پیشنهاد می‌دهد که پوسته‌ بازالتی (که احتمالا کمی بعد از تشکیل زمین شکل گرفته باشند) حداقل ۱. ۵ میلیارد سال قبل از دوباره ذوب شدن به سنگ‌هایی که قسمتی از شمالی‌ترین ناحیه‌ی ایالت سوپریور را تشکیل داده‌اند بر روی سطح زمین جان سالم به در برده‌اند٬ شکل‌گیری زمین‌شناختی‌ای که نسبتا از خلیج هادسون در کُبک تا دریاچه‌ هیوران در اُنتاریو کشیده می‌شود
دکتر کارلسون می‌گوید:« اینکه آیا این نتایج نشان دهد زمین‌ساخت صفحه‌ای در طول ابتدایی‌ترین قسمت تاریخ زمین عمل می‌کرده است یا نه را می‌توان حالا با استفاده از ابزارهای ما و مطالعۀ تغییرات نئودیوم بررسی کرده تا نقش پوستۀ واقعا باستانی را در ساختن بخش‌های جوان‌تربررسی کنیم .
در این دوران هاست که موجودات پر سلولی پدید آمده و تکثیر می یابد و موجود زنده ظاهر می شود پرسش های زیادی از دیگاه زمین شناسی هم در تنوع و هم در تکامل انواع موجودات کره زمین وجود دارد و علل انقراض برخی از موجودات و تغییرات بوجود آمده در فیزیک کره زمین را بعد از رخداد هر یک از فازها، بحث خواهیم کرد
نسبت فاصله زمانی تحول هر فاز کوهزایی با فاز کوهزایی بعدی شاخص خوبی در بی نظمی های موجد در تاریخ تحولات در کره زمین است . نمودار فوق تصویری از نسبت فاصله زمانی تحول هر فاز کوهزایی با فاز کوهزایی بعدی از ابتدای شکل گیری زمین تا عصر کنونی است .

تاریخچه زمینشناسی تاریخی
انسان از بدو خلقت میکوشیده که محیط خود را بشناسد، انسان اولیه از مشاهده پدیدههایی مانند: زمین‌لرزه، آتشفشان و باد و باران به تفکر پرداخته و برای بقای زندگی تلاش نموده تا محیط خود را بهتر بشناسد. زمینشناسی تاریخی یکی از شاخههای متنوع زمینشناسی است که همزمان با پیشرفت این علم بر اهمیت آن افزوده شدهاست. ویلیام اسمیت(۱۸۳۹–۱۷۶۹)مهندس معدن طی تجربیات ۲۴ ساله خود علم چینهشناسی و زمینشناسی تاریخی را بنیانگذاری نمود. وی به پدر چینهشناسی معروف شدهاست.
انتشار کتاب تئوری زمین(توسط جیمز هاتن)توجه مردم را به اهمیت مطالعه زمین و تاریخ آن جلب نمود. هاتن نشان داد که فسیلها بقایای حیات گذشته بوده و برای تعیین سن نسبی زمین میتوان از آنها استفاده نمود. بعد از کشف مواد رادیواکتیو در اوایل قرن جدید برای تعیین سن زمینی و تنظیم جدول زمانی آن از این مواد استفاده شد. نظریه تکتونیک صفحهای وگنر (۱۹۱۵ )به حل مسائل مهم زمینشناسی کمک زیادی نمود. با اینکه امروزه اطلاعات زیادی از زمین و تحولات آن کسب شدهاست، ولی مسائل دیگری نیز لاینحل باقی مانده که کشف و حل آنها بر عهده زمین شناسان جوان خواهد بود.
تولد زمین
حدود ۱۰ میلیارد سال پیش، ستارهاي که از هیدروژن اولیه زاده شده بود منفجر گردید و بقایای اتمهای هیدروژن و هلیم و سایر عناصر سنگین آن ستاره در فضا آزاد شد. پنج میلیارد سال بعد خورشیدو بیش از یکصد تریلیون اجرام کوچک و بزرگ آسمانی متشکل از مواد مختلف گازی، جامد و یخ در مدارهای مختلف به دور خورشید به گردش درآمده اند و تدریجاً تعداد نه سیاره به طور مستقل(در اثر افزایش گرانش و وزن و حجم)در منظومه خورشیدی شامل عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، سیاره اورانوس، نپتون و پلوتون و قمرهای آنها به وجود آمدند.
حرارت کره زمین پس از تولد، به تدریج رو به کاهش نهاد و جو زمین به حد و نقطه بحرانی رسید که دیگر نتوانست بر تراکم خود بیافزاید و ابرها بجای ضخیمتر شدن، رطوبت خود را به صورت باران بر زمین سرازیر نمودند. بارندگیها تا میلیونها سال ادامه یافت تا سرانجام نواحی ژرف و عمیق زمین را پر کرد. موادي که به آسانی در آب حل میشوند، در آب دریاها حل و موجب تشکیل رسوبات آهکی گردیدند. بدین ترتیب بطور مداوم دی‌اکسید کربن از جو زمین به اقیانوس منتقل گردید.
گاهشماری زمینشناسی
از مدتها قبل زمین شناسان با توجه به ترتیبی که در تهنشینی لایههای مختلف پوسته زمین وجود دارد، سعی در تدوین جدولی نمودند تا بتوانند هر لایه را در جای خود ترسیم نمایند. در اواخر قرن هفدهم زمین شناسانی که در ایتالیا و آلمان کار میکردند یک ستون چینهشناسی سه قسمتی درست کردند. بعداً توسط ورنر پوسته زمین به پنج قسمت تقسیم شد. ورنر طرح تقسیمات خود را بر مبنای منشأ سنگها قرار داد اما بعدها دریافت که برای ایجاد نظم و ترتیب کامل در ستون چینه شناسی، به یک ستون است اندارد در مقیاس جهانی نیاز است. اساس طرح ورنر بر پایه نظریههای هاتن و پلوتو نیستها بود. نهایتاً طراحی توسط اسمیت در انگلستان و کوویر در حوزه پاریس ارائه شد که بر مبنای فسیلها بنا شده بود. در اوایل قرن هجدهم زمین شناسان با ادغام نظریههای استنو، هاتن، اسمیت و کوویر دریافتند، ترتیب پیچیدهای در سنگهای پوسته زمین وجود دارد که میتو اند نماینده ستون چینهشناسی باشد. مطالعه بر روی ستون چینهشناسی تا قرن نوزدهم بطول انجامید تا در نتیجه جدولی تدوین شد که امروزه از آن استفاده میشود.
تا بدین جا فرض اساسی ما چرخش گرد و غبار کیهانی و تشکیل کره بسیار حجیمی بوده است که ابتدا سرد و سپس منجمد شده اند
پدیده انجماد به خصوص انجماد در سطح از طرفی گرم شدن درون زمین در اثر رادیو اکتیویتی موجود و حبس شدن حرارت در داخل زمین، موجبات تشکیل گوشته زمین را فراهم میسازد حرارت گوشته و در نتیجه انبساط آن موجبات گشایش مجاری و درزه هایی در پوسته زمین می شود. طبیعی هست که اولین درزه ها در ضعیف ترین بخش پوسته که از نظر ضخامت نیز کمتر است ،صورت میگیرد. اگر وضع به این منوال ادامه یابد کره زمین در اثر گرمای ایجاد شده از هم می پاشد . آب موجود در اتمسفر زمین خنک کننده بسیار مطلوبی است
پوسته اولیه و تازه ای که بر روی کره زمین شکل می گرفت با بارش آب بصورت باران و کاهش حرارت پوسته روی کره زمین موجبات ضخیمتر شدن آنرا فراهم می ساخت تا انجا که با افزایش ضخامت پوسته زمین گرمای درون آن را به بیرون بروز ندهد ایجاد کره زمین و شکل گیری آن و بعد ها تشکیل پوسته رویی و ذوب شدن گوشته یامانتل و تشکیل آب و محبوس شدن آن در جو زمین . سرد شدن بخار آب و ریزش آبهای جاری موجب پیدایش دریا در روی زمین شد. ولی دریای تشکیل شده عمیق نبود و بیش از چند متر عمق نداشت و زود تبخیر میشد و نمک های حاصل از شستشوی پوسته را که اغلب نمک های کلریدی یا سلفاتی یا کربناتی بودند به فراوانی از خود بجای میگذاشت در زمین شناسی و رسوب شناسی به اینگونه حوضه های آبی دریای اپی کنتیننتال گفته میشود. مثال بارز آن سازند های زاگون ولالون است که از نظر رسوب شناسی رخساره دلتیک یا دلتایی یا مصب رودخانه ای را نشان می دهد ولی با بینش کنونی و نا همواریهای موجود به زحمت می توان پذیرفت که مصب یا دهانه رودخانه ای از ترکیه و اردن عربستان و ایران تا پاکستان باشد. زمینی بدون ناهمواری . و این تنها دلیلی است که قانع کننده می باشد. همین طور در مورد گنبدهای نمکی که یک قدمت دیرینه داشته و تصور تبخیر آن و به جای گذاشتن رسوبات نمکی به این حجم و به این وسعت در شرایط امروزی حوضه های رسوبی کنونی دور از انتظار است . هم آب وهوای گرم می خواهد وهم تبخیر بیشتر تا بتوان رسوباتی یا این ویژگی را دید.
در نمو دار زیر نسبت فاصله زمانی به نسبت فاصله زماتی فاز تکوین و تکامل فاز هادین و این فاز را نسبت به فاز بعدی را می بینیم که براساس سنجش تجربی سنی ، معادل ۲۰۰ برابر تا خیلی بیشتر از آنهاست و نسبت فاصله زمانی فاز سوم در حدود بیشترین نسبت فاصله زمانی یعنی معادل ۶۰۰ برابر نسبت فاصله زمانی شناخته شده بین نسبت فاصله زمانی تکامل فازهای زمین است. شاید حادثه برخورد یک سیارک با کره زمین و تشکیل ماه و متعاقب آن تشکیل آب و دریا ها را در این دوره پنداشت
پرِکامبریَن به فرانسوی: Précambrien، به انگلیسی: Precambrian)نامی است که به بازه بزرگی از زمان در تاریخ زمین داده شده که پیش از ابردوران حاضر یعنی پیدازیستی بودهاست.
پرِکامبریَن یک بزرگاَبَردوران Supereon به‌شمار می‌آید. این بزرگ‌ابردوران، خود به چند ابردوران تقسیم شده‌است.
حد زیرین پرِکامبریَن در حقیقت هم‌زمان با پیدایش زمین در حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش است. با توجه به اینکه هیچ‌گونه اطلاعی از ۷۰۰ میلیون سال اولیه آن وجود ندارد، شاید بتوان این مدت را زمان قبل از زمین‌شناسی در نظر گرفت. بهطور کلی پرِکامبریَن با قدیمیترین سنگهای تعیینسنشده زمین در غرب گرینلند، یعنی تقریباً ۳٫۸ میلیارد سال پیش، شروع میشود. حد بالاییِ پرِکامبریَن را معمولاً با ظهور اولین جنس از تریلوبیت‌های مربوط به قاعده کامبریَن مشخص میکنند. در واقع ظهور این تریلوبیتها میتواند نشانه پایان پرِکامبریَن باشد.
پرِکامبریَن را پیشتر در قیاس با اصطلاح پیدازیستی، نهانزیستی Cryptozoic نیز می‌نامیدند.
شناخت پرکامبرین
رخنمونهای سنگهای پرکامبرین در قارهها، نادر و کمیاب است. علت کمیابی این سنگها پوشیده شدن آنها توسط لایههای جوانتر میباشد. در چنین مناطقی بیرون زدگی این زمینها در هسته کوههای به شدت فرسایش یافته و قعر درههای عمیق قابل مشاهده است. در واقع این سنگها در مناطق وسیعی که به آن سپر میگویند گسترش یافته اند. سپرها از نظر زمینشناسی پیچیده و درهم میباشند و عمدتاً از سنگهای دگرگونی و تغییر شکل یافتهای تشکیل شده اند. نیمرخ آنها تحدب ملایمی داشته و در مقطع شبیه به سپر جنگجویان میباشد. پرکامبرین ناشناختهترین گستره از تاریخ زمین است، در نتیجه تقسیمبندی آن به واحدهای زمانی متعدد مشکل میباشد.
دلایل ناشناخته ماندن پرکامبرین
تقسیمبندیها در پرکامبرین

بزرگابردوران
ابردوران
دوران
سالها به میلیون

نهانزیستی
پرکامبرین پیشین‌زیستی
پروتزوزوئیک پیشین‌زیستی نونئوپروتروزوئیک
۱۰۰۰ – ۵۴۱
پیشین‌زیستی میانه مزوپروتروزوئیک
۱۶۰۰ – ۱۰۰۰
پیشین‌زیستی دیرینه پالئوپروتروزوئیک
۲۵۰۰ – ۱۶۰۰
نخست‌زیستی
آرکئن نخست‌زیستی نو نئوآرکئن
۲۸۰۰ – ۲۵۰۰
نخست‌زیستی میانه مزوآرکئن
۳۲۰۰ – ۲۸۰۰
نخست‌زیستی دیرینه پالئوآرکئن
۳۶۰۰ – ۳۲۰۰
سپیده‌دم نخست‌زیستی ئوآرکئن
۴۰۰۰ – ۳۶۰۰
پیشازیستی هادئن
~۴۶۰۰ – ۴۰۰۰
پرکامبرین شامل رخدادهای پراکنده‌ای می‌باشد، که این رخدادها به دلیل گذشت زمان دارای جزئیات و آثار کمی می‌باشند. دلیلی که بر این حقیقت وجود دارد، این است که سپرها و دیگر بیرون زدگی‌های پرکامبرین از سنگ‌های دگرگون شده و پیچیده‌ای تشکیل شده‌است که در بسیاری موارد توسط توده‌های بزرگ آذرین قطع شده‌ اند. برخی از این سنگ‌ها چندین بار چین خورده، گسل یافته و بارها مورد نفوذ توده‌های آذرین قرار گرفته و دگرگون شده‌ اند. عامل دیگری که مطالعه تاریخ پرکامبرین را پیچیده می‌سازد، کمبود فسیل‌ها و سنگواره‌ها می‌باشد. شواهد سنگواره‌ای و فسیلی فراوانی تا قبل از دوران پالئوزوئیک در تاریخچه زمین‌شناسی ثبت نشده‌است. در زمان پرکامبرین حیات وجود داشته‌است، اما اشکال حیاتی، ساده و از نظر بدنی نرم و قابل انعطاف بوده‌ اند. به همین دلیل تاریخچه فسیلی پرکامبرین ناقص می‌باشد.
سنگواره‌های پرکامبرین
سنگوارهها و فسیلهای پرکامبرین چندان شناخته شده نبوده و فراوان نمیباشند؛ ولی گاهی اوقات فسیلهایی با سن پرکامبرین یافت میشود. احتمالاً عادیترین سنگوارههای پرکامبرین، ستونها یا برجستگیهای کاملاً لایه لایه از جنس کربنات کلسیم میباشد. این ساختمانها که استروماتولیت Stromatolite نام دارد، بقایای موجودات حقیقی نبوده، بلکه مواردی هستند که توسط جلبک‌ها رسوب کرده‌ اند. اگرچه استروماتولیت‌ها غالباً ساختمان‌های نسبتاً بزرگی دارند، ولی اکثر سنگواره‌های دیگر پرکامبرین در حد میکروسکوپی و کوچک هستند. در آفریقای جنوبی سنگ‌های پرکامبرین قدیمی، با سن بیش از ۳٫۱ میلیارد سال، پیدا شده‌است که شامل باکتری‌ها و جلبک‌های سبز – آبی هستند. محتوای فسیلی پرکامبرین به دلیل اینکه موجودات این دوران دارای بدنی نرم و قابل انعطاف بودند، بسیار کم و محدود می‌باشد.
در مجله رسوب شناسی در مارس سال ۲۰۱۰ مقاله جالبی از طرف
Sarah M. A. Duguid1, T. Kurtis Kyser2, Noel P. James3 and Eugene C. Rankey4
ارایه شده که بخش هایی از آن در اینجا نقل می شود
استروماتولیت ها Stromatolites قدیمی ترین فسیل های شناخته شده در روی کره زمین هستند که سن آنها به بیش از ۳ میلیارد سال می رسد. فسیل های استروماتولیت ساختارهای رسوبی میکرولامینه شده micro-laminated sedimentary هستند که بازتولید مراحل زندگی موجوداتی هستند که بعنوان سیانوباکتریا و سایر میکرب ها شناخته شده اند.
سیانوباکتریا نامی است که از رنگدانه های پیکوسیانین phycocyanin و آلوفیکوسیانین allophycocyanin گرفته شده و بسیاری از آنها از مشخصات رنگ سبز آبی حکایت دارند.
سیانوباکتریا پروکاریوت های prokaryotes فوتوسنتتیک هستند که اعضای اولیه بدن آنها با ترکیب شیمیائی سلولی مشابه با گیاهان ساخته شده است ولی آنها فاقد بسته دی ان آی DNA-packaging و هسته سلولی که جزو مشخصه های یوکاریوت های تک سلولی یا پر سلولی گیاهان و جانوران هستند, می باشند.
این گروه از موجودات به صورت تک سلولی, کلنی یا رشته ای بوده و هسته در آنها مشخص نیست. برخی از این موجودات حرارت بالا را تحمل نموده و در کنار چشمه های معدنی نمک های کلسیم و منیزیم را به صورت سنگ های تراورتن رسوب می دهند. تا اواخر قرن بیستم این موجودات بعنوان جلبک هایآبی یا بعد ها جلبک های سبز- آبی طبقه بندی می شدند.
سیانو باکتریا Cyanobacteria در خلال فوتوسنتز اکسیژن تولید می کند. گمان می رود که این باکتری به دلیل تولید اکسیژن در طول ۲٫ ۳ میلیارد سال گذشته اهمیت ویژه ای داشته باشد. امروزه اشکال مختلفی از سیانو باکتریا شناخته شده است. اگر نور سبز به آنها تابانده شود آنها با اتو فلورسانس به رنگ قرمز روشن دیده می شوند. این مسئله به دلیل وجود پروتئین های فیکوبیلی phycobili proteins وکلروفیل chlorophylla است
سیانو باکتریا را به انواع سیانو باکتریای تک سلولی unicellular cyanobacteria و چند شکافی multiple fission فیلامنتوس هتروکیستوس heterocystous, filamentous و نان هترو کیستوس non-heterocystous, filamentous و اشکال چند شاخه ای branching forms تقسیم می کنند.
نمونه های از نوع unicellular cyanobacteria در فاز کنتراست میکرو گرافی)تصویر سمت راست)و در حالت اتو فلورسانس بعد از تاب اندن نور سبز)تصویر سمت چپ)را می توان در اشکال زیر مشاهده کرد.
ارائه شده است. در این مقاله نحوه تشکیل اائید ها و استروماتولیت در آرچیپلاگو باهاما مورد بررسی فرار گرفته و کرتکس های ااوئید از ۶ نقطه جمع آوری شده و مورد ارزیابی قرار گرفته است. این ااوئیدها از نطر سنی نیز با روش کربن ۱۴C و اکسیژن ۱۸O و کربن ۱۳C مورد بررسی قرارگرفته و نسبت های Mg/Ca و Sr/Ca نیز در آنها سنجیده شده است. اندازه گیری سنی قدمت آنها را بین ۱۰۰۰ تا ۲۸۰۰ سال قبل از میلاد تا به امروز مشخص کرده است.
ااوئیدها ooids دارای شکل و قیافه یکسان از نظر ظاهری هستند. ولی کورتکس cortex داخلی آنها با دو مورفولوژی سیمان آراگونیتی که اجسام میکرب ها را پر کرده اند, دیده میشود. دو فرم سیمان از دو تجمع باکتریایی متفاوت بوجود آمده اند. یکی از آنها مربوط به گونه ای از سیانوباکتریا بنام سولنتیا Solentia sp است و دیگری به گونه هیلا Hyella sp نسبت داده شده است.

مقطع عمودی سطح فرسایش
یافته به نقل از Andrew Alden, About. com Guide

گونه هلیا Hyella immanis یک گونه جدیدی از اندولیتیک سیانوباکتری endolithic cyanobacterium است که ایجاد دانه های ماسه ای ااوئید کربناتی در خلیج فارس می کنند. این گونه جدید در منطقه با هاما مورد بررسی قرارگرفته است. فسیل همانند گونه جدید در رسوبات پروتروزوئیک)۷۰۰ -۸۰۰ میلیون سال پیش)در سنگ های االیتیک و پیزولیتیک شرق گرین لند یافته شده است.
محققین توانسته اند در محیط آزمایشگاهی با استفاده از سیانو باکتر cyanobacteria ااوئید ها و استروماتولیت را تهیه کنند . استروماتولیت های دریاهای اولیه نسبت به استروماتولیت هایی که در دریاهای امروز ریف ها را می سازند ابتدایی تر هستند.
ذرات ریز کربنات کلسیم که همراه با ذرات رسوبی دیگر در آب دریا راسب می شوند , در تله کلنی های باکتریایی که بصورت لایه های فشرده درهم پیچیده شده اند, می افتند. این حالت در طول افزایش رسوبگذاری در دریا ادامه می یابد. غالبا استروماتولیت ها بصورت انواع حالت طاقی و کروی و گنبدی مشاهده می شوند.
تصویر استروماتولیت هایی که امروزه در منطقه خلیج کوسه ها در استرالیا فعال هستند, در زیر مشاهده می گردد. اندازه گیری ها رشد این استروماتولیت ها را درحد کمتر از نیم میلیمتر در سال مشخص می سازند. به این ترتیب می توان دریافت که استروماتولیت های موجود بیش از هزار سال دارند.

سازند تومبیانا Tumbiana مربوط به ۲٫ ۷ میلیارد سال پیش در شمال غرب استرالیا بوسیله انیستیتو تکنولوژی توکیو در سال ۲۰۰۵ مورد بررسی بررسی قرار گرفته است. سازند با تناوبی از کربنات های استروماتولیت مشخص شده است. این سازند بیش از ۱۷۰ متر ضخامت داشته و بصورت دگرشیب روی سنگ های پی آرکئن پیشین تا میانی قرار گرفته و بوسیله سازند مادینا Maddina که شامل رسوبات توفی مافیک و گدازه های بازالتی هستند, پوشیده شده است. بخش زیرین سازند تومبیانا با کنگلومرای باطبقه بندی متقاطع تا موازی که یادآور نهشته های آبرفتی alluvial-fan است, مشخص می گردد. لایه های استروماتولیتی گنبدی شکل در بخش فوقانی این سازند دیده می شود.
کپه های استروماتولیت های ستونی شکل کوچک
استروماتولیت های گنبدی شکل کوچک

نهشته های آهن نواری که بیشتر مربوط به نهشته های پره کامبرین می باشد می تو اند از فعالیت استروماتولیت ها حاصل شده باشد. در سال های اخیر تحقیقات مفصلی در این زمینه انجام شده و اطلاعات زیادی در اینترنت عرضه شده است.

Stromatolites
Lower Proterozic)2. 3 billion)
Eastern Andies South of Cochabamba, District of Cochabamba, Bolivia, South America

زمین‌های پرکامبرین
به عقیده بعضی از زمین شناسان در پرکامبرین یک خشکی واحد به نام پانگهآ وجود داشتهاست. گاهی اوقات این خشکی تقسیم شده و تشکیل دو خشکی گندوانا و لوراسیا را داده است. بین این دو خشکی را اقیانوس واحدی اشغال کرده بود. زمینهای این دوره به دو شکل دیده میشوند. • سپرها یا زمینهای ثابت: سپرها زمینهایی هستند که تا کنون کمتر توسط رسوبات پوشیده شده و کمتر تحت عمل فرسایش و چین خوردگی قرار گرفته اند. مهمترین سپرهای دنیا عبارتند از سپر آفریقا، سپر برزیل، آمریکای جنوبی، سپرهند، ایتالیا، کانادا، چین و سیبری. • فلات قارهها: این زمینها در قسمتهای چین خورده یا درههای مرتفع قرار گرفته اند. این زمینها در اغلب زمانهای زمینشناسی در زیر دریاها قرار داشته و توسط رسوبات پوشیده شده و تحت عمل چین خوردگی نیز قرار گرفته اند.
سنگهای پرکامبرین
تعیین سن سنگهای پرکامبرین بر اساس روشهای رادیومتریک صورت گرفتهاست. بطور کلی سنگهای مربوط به این دوره به دو دسته تقسیم میشوند. • سنگهایی با درجه دگرگونی بالا یا گرانولیت: این سنگها قدیمیترین سنگهای شناخته شده میباشند. • سنگهای آذرین و رسوبی تخریبی اغلب دگرگون شده: این سنگها جوانتر از سنگهای قبلی بوده و بر روی آنها قرار میگیرند. این سنگها به علت داشتن کلریت سبز رنگ بوده و به مجموعه سنگهای سبز رنگ مشهور هستند.
به علت کمبود اطلاعات فسیلی از پرکامبرین نمیتوان به خوبی در مورد آب و هوای این دوره اظهار نظر کرد. شواهد آب و هوایی اندک موجود در پرکامبرین بسیار متناقض میباشد. چون از یک طرف فراوانی کربناتها از قبیل دولومیت و ساختمان جلبکی احتمالاً معرف آب و هوای گرم میباشد و از طرف دیگر وجود تیلیتها در روی اکثر سپرها حاکی از یک زمان یخبندان عمومی میباشد. بطور کلی از روی تمامی شواهد موجود میتوان نتیجه گرفت که پرکامبرین دارای آب و هوای گرم و مرطوب با اتمسفر غنی از بخار آب بودهاست. بطوری که بخارات آب در ارتفاعات، باعث تشکیل و گسترش یخچالها شده اند. رسوبات ماسه سنگی و شیلهایی که از این زمان باقی مانده اند، نشان دهنده وجود عوامل فرسایشی است که بر سطح زمین حکمفرما بودهاست.
مشخصات دیرینگیتاشناسی پرکامبرین
بطور کلی پوسته زمین در پرکامبرین طی سه مرحله یا فاز انجام گرفتهاست که عبارتند از:
مرحله پرموبیل)Permobile phase))آرکئن)در این مرحله که حدود ۳٫۴ میلیارد سال پیش به پایان می‌رسد، پوسته زمین مشابه قشر کره ماه از گابرو غنی بوده و اولین اقیانوس‌ها در آن‌ها تشکیل گردیده است. ضمناً در این مرحله درجه حرارت پایین آمده و کمتر از ۳۷۴ درجه سانتیگراد گردیده است. سپس بطور ناگهانی فرسایش، رسوبگذاری، فرونشینی و دگرگونی ایجاد شده و در نهایت سنگ‌های گرانیتی تشکیل شده‌است. در این مرحله با اینکه پوسته مقاوم تر گردیده ولی هنوز نمی‌توانسته وزن تشکیلات رسوبی ضخیم‌تر از ۷ کیلومتر را تحمل نماید.
پیشازیستی هادئن

تاریخ زمین به دو قسمت بزرگ تقسیم شدهاست که یکی بزرگابردوران پرکامبرین)نهانزیستی)و دیگر اَبَردوران پیدازیستی است. پرکامبرین به سه ابردوران هادئن)پیشازیستی)، نخستزیستی)آرکئن)و پیشینزیستی)پروتوزوئیک)تقسیم شدهاست. ابردوران پیدازیستی به سه دوران دیرینهزیستی، میانهزیستی و نوزیستی بخش شدهاست. [۲
پیشازیستی یا هادئن)به انگلیسی: Hadean)دورانی زمین‌شناختی شامل حدفاصل بین پیدایش منظومه خورشیدی تا قدیمیترین سنگهای شناختهشده در سطح زمین است. احتمالاً در ۱۰۰ میلیون سالِ ابتدای این دوران، زمین و سایر سیاراتِ منظومه خورشیدی شکل گرفته اند. پوسته زمین در این دوران تشکیل شد و به ضخامت آن افزوده شدهاست.
به باور دانشمندان، در اواخر این دوران، اقیانوس‌های بزرگ، دشت‌های بیآبوعلف، رشته کوه‌ها، جلگه‌ها، رودخانه‌ها، آتشفشان‌ها، ابرهای متراکم و بادهای شدید وجود داشتهاست.
هادئن اولین اَبَردوران از بزرگاَبَردورانِ پریکامبرین به انگلیسی: Precambrian)و قبل از دوران ارکیَن)به انگلیسی: Archean)است. این دوران با شروع شکل‌گیری زمین در حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش شروع شد و حدود ۴ میلیارد سال پیش به‌پایان رسید. نام هادئن از هادس به انگلیسی: Hades)، خدای جهانِ مردگانِ یونان قدیم گرفته شده که شاید بهدلیل شرایط بسیار داغ و دهشتناک سطح زمین در آن دوران ناشی از فورانهای متناوب آتشفشانی، سطح مذاب در برخی قسمتهای زمین و برخورد اجزای دیگرِ منظومه شمسی باشد.
در این دوران، برخوردی که منجر به جدا شدن ماه از زمین شد صورت پذیرفت. این برخورد منجر به ایجاد اتمسفری از بخارات کانی شد که سیاره جوان زمین را احاطه کرد. این اتمسفر در طول دو هزار سال به آرامی میعان شد و مجدداً به زمین بازگشت و بخارات فرّارتری نظیر دی‌اکسید کربن و هیدروژن و بخار آب را در اتمسفر باقی گذارد.
با وجود دمای بیش از ۲۳۰ درجهایِ سطح زمین، بهدلیل فشار بالای اتمسفر، دی اکسید کربن، اقیانوسهای آب مایع همچنان در سطح زمین وجود داشت. واکنشهای زمینشناختی و جذب دیاکسید کربن توسط اقیانوسها بهمرور باعث کاهش دیاکسید کربن و اثر گازهای گلخانه‌ای و تبدیل زمین به سیارهای بسیار سردتر شد که شرایط را برای تشکیل صفحات سنگیِ جامد و احتمالاً حیات بر روی سطح زمین مهیا نمود.
تا به اینجادر یافتیم که طبق فرضیات مختلف زمین از گرد و غبار کیهانی بوجود آمده و در اثر چرخش به شکل گوی مانند در آمده است.

فارغ از اینکه مواد تشکیل دهنده زمین ذرات یخ زده بوده است و یا گوی آتشین، به نظر می رسد در فضای سرد، انجماد از سطح شروع شده است. در حالی که بخشی از نیروی اینرسی گردشی تبدیل به حرارت گشته و به علت پوسته یخ زده موجبات افزایش حرارت را در گوشته و هسته زمین را با همراه با فشار وزنی بیشتر و مواد رادیواکتیو موجود، فراهم ساخته اند.
چرخش بیشتر موجبات مهاجرت عناصر و ترکیبات سبک تر بطرف پوسته گشته که بخشی از آنها شامل هیدروژن و نیتروژن و اکسیژن بوده است . با فراربیش از حد عناصر سبک همانندترکیبات موجود در اتمسفر زمین عناصرسنگینتر به طرف مرکز زمین متمایل شده و فراوانی عناصر آهنی مانند منگنز و نیکل و کبالتی که در نزدیکی های مرکز کره و گردش وضعی و انتقالی زمین احتمالا شار مغناتیسی و جاذبه مغناتیسی ایجاد کرده و اتمسفری برای کره زمین ایجاد کرده است و مانع از فرار بیش از حد عناصر سبک مانند هیدروژن و نیتروژن و اکسیژن و کربن و ترکیبات سبک گشته اند. ترکیبات همانند موجود در اتمسفر زمین همراه با اکسیژن و همراهی اکسیژن با هیدروژن و نیتروژن و اکسیژن با کربن موجبات تشکیل آب و چرخه آن روی زمین شده است.
پدیده انجماد به خصوص انجماد در سطح از طرفی گرم شدن درون زمین در اثر رادیو اکتیویتی موجود و حبس شدن حرارت در داخل زمین، موجبات تشکیل گوشته زمین را فراهم میسازد حرارت گوشته و در نتیجه انبساط آن موجبات گشایش مجاری و درزه هایی در پوسته زمین می شود. طبیعی هست که اولین درزه ها در ضعیف ترین بخش پوسته که از نظر ضخامت نیز کمتر است ،صورت میگیرد.
پوسته اولیه و تازه ای که بر روی کره زمین شکل می گرفت با بارش آب بصورت باران و کاهش حرارت پوسته روی کره زمین موجبات ضخیمتر شدن آنرا فراهم می ساخت . سرد شدن بخار آب و ریزش آبهای جاری موجب پیدایش دریا در روی زمین شد. ولی دریای تشکیل شده عمیق نبود و بیش از چند متر عمق نداشت و زود تبخیر میشد و نمک های حاصل از شستشوی پوسته را که اغلب نمک های کلریدی یا سلفاتی یا کربناتی بودند به فراوانی از خود بجای میگذاشت در زمین شناسی و رسوب شناسی به اینگونه حوضه های آبی دریای اپی کنتیننتال گفته میشود. مثال بارز آن سازند های زاگون ولالون است که از نظر رسوب شناسی رخساره دلتیک یا دلتایی یا مصب رودخانه ای را نشان می دهد ولی با بینش کنونی و نا همواریهای موجود به زحمت می توان پذیرفت که مصب یا دهانه رودخانه ای از ترکیه و اردن . عربستان و ایران تا پاکستان باشد. زمینی بدون ناهمواری . و این تنها دلیلی است که قانع کننده می باشد. همین طور در مورد گنبدهای نمکی که یک قدمت دیرینه داشته و تصور تبخیر آن و به جای گذاشتن رسوبات نمکی گچی و به این حجم و به این وسعت در شرایط امروزی حوضه های رسوبی کنونی دور از انتظار است . هم آب وهوای گرم می خواهد و هم تبخیر بیشتر تا بتوان رسوباتی با این ویژگی را دید.
گنبدهای نمکی هرمز در خلیج فارس جزایر کوچکی را تشکیل می‌دهد. نمکهای هرمز در جنوب ایران ، چین‌های دوران سوم کوههای زاگرس را بدون داشتن جهت خاصی سوراخ کرده است. بطوری که در تمام موارد و محلهای ممکن از قبیل قله ، پهلو ، محور تاقدیس و ناودیس و در روی گسلها دیده می‌شود. این گنبدهای نمکی با رسوبات دوران سوم ، کرتاسه و بطور محلی با ژوراسیک دارای سطح برخورد ریاپریک است. بنابراین بطور محقق سن آنها از ژوراسیک قدیمی تر است. بطور کلی فعلا سن این تشکیلات را به پروتروزوئیک یا اینفراکامبرین نسبت می‌دهند و آن را هم ارز جانبی تشکیلات دولومیتی سلطانیه در ایران شمالی می‌دانند. به نظر می‌رسد که حرکات کوهزایی آسینتیک حداقل در شمال کرمان موجب پیدایش حوضه و یا حوضه‌هایی جهت تشکیل رسوبات نمکی هرمز گردیده است .
گنبدهای نمکی هرمز در طی حرکات کوهزایی آلپ در طبقات فوقانی خود تزریق شده است. وجود گنبدهای نمکی نتیجه تزریق پلاستیکی سنگ نمک در سنگهای رسوبی اطراف است. شکل کلی مقطع عرضی گنبدهای نمکی بیشتر دایره و در برخی از آنها بیضی شکل است و گسترش آن در روی زمین از ۵۰۰ متر تا ۸ کیلومتر)در آمریکا)و در شمال شرقی دریای خزر بین ۵ تا ۱۲ کیلومتر گزارش شده است.

یکی از گنبد های نمکی خلیج فارس

زمین پس از تشکیل در یک دوره یک میلیارد ساله، یکپارچگی خود را بدست می‌آورد و به کمال می‌رسد. [۴۵] این سیاره در آغاز به صورت مواد ذوب شده بود و کم‌کم با گذر زمان گرمای خود را از دست داد و یک پوسته جامد جایگزین مواد مذاب آن شد. کمی پس از آن در ۴٫۵۳ میلیارد پیش ماه نیز بوجود آمد. [۴۶]
مطالعات بر روی یک ماده معدنی نیز نشان می‌دهد که میدان مغناطیسی زمین بیش از ۴٫۲ میلیارد سال پیش وجود داشته‌است. تحلیل این اطلاعات توسط محققان ژئوفیزیک دانشگاه روچستر انگلستان نشان می‌دهد که پیشینه میدان مغناطیسی زمین، بیش از ۴٫۲ میلیارد سال است؛ یعنی حدود ۷۵۰ میلیون سال قبل تر از آنچه تا امروز تصور می‌شد. [۴۷]
آخرین فرضیه‌ای که درباره چگونگی تشکیل ماه بیان شده[۴۸] و مورد پذیرش بیشتر دانشمندان قرار گرفته، فرضیه برخورد بزرگ است. این فرضیه می‌گوید که جسمی)گاهی به آن تئا می‌گویند)به بزرگی بهرام و با جرمی برابر با ۱۰٪ جرم زمین،[۴۹] با زمین برخورد کرد. [۵۰] پس از برخورد بخشی از جرم آن در زمین باقی‌ماند و بخشی از جرم آن‌ها جدا شد و به فضا رفت. مجموعه جرم‌های پرتاب شده یکی شد و در نهایت کره ماه بوجود آمد.
اتمسفر نخستین زمین از بیرون زدن گازها و فعالیت‌های آتش‌فشانی بوجود آمد پس از آن، آب و یخ گرفته شده از سیارک‌ها، خرده سیاره‌ها، دنباله‌دارها و جرم‌های دورتر از نپتون)ترانس-نپتون‌ها)میزان بخار آب فشرده جمع شده در زمین را بالا برد و در نهایت اقیانوس‌ها پدیدار شدند. [۵۱] دانشمندان معتقدند که در آن زمان خورشید تنها ۷۰٪ از درخشندگی حال حاضر خود را داشته ولی هم‌زمان نشانه‌هایی پیدا شده که آب اقیانوس‌ها در آن دوران «مایع» بوده‌است. این دو مطلب یک تناقض بوجود آورده‌ اند و هنوز بی‌جواب باقی‌مانده‌ اند. هم‌زمانی پخش شدن گازهای گلخانه‌ای در زمین و بالا بودن میزان تغییراتی که در پرتو افکنی خورشید بوجود می‌آمد همگی زمین را به سوی گرم تر شدن می‌برد و مرتب دمای سطح زمین بالاتر می‌رفت و مانع از آن می‌شد تا اقیانوس‌ها یخ بزنند. [۵۲] در ۳٫۵ میلیارد سال پیش میدان مغناطیسی زمین تشکیل شد و کمک کرد تا در اثر باد خورشیدی، اتمسفر زمین تهی نشود. [۵۳]
پوسته های ایجاد شده در سطح زمین ضخامت زیادی نداشتند و با فرورفتن و ضخیمتر شدن پوسته ، در مانتل هضم و یا ذوب می شدند و فشار داخلی مانتل به پوسته موجبات شکسته شدن یا بالا آمدن مواد آذرین تا سطح می شد. نمونه های بارز آن سازند ریولیتیک قره داش در نزدبکی شهر ماکو و سازد های ریزو دزو در کرمان و دیگر نقاط است که مواد آذرآواری همراه با رسوبات گچی ونمکی مربوط به پره کامبرین هستند. که در مرحله گذار پیشین‌زیستی زیرین در پروتروزوئیک زیرین است. از آثر بجای م انده از آن دوران می شود از کانسار های بزرگ آهندار در دنیا نام برد از نشانه های کانسار های نواری میتوان از کانساهای آهن نواری هرمز در ایران نام برد . نمونه کانسار آهنی در تصویر زیر دیده می شود.

نمونه کانسار سنگ آهن تشکیل شده از ژاسپ قرمز مربوط به کانسار مسابی واقع در ایالت مینه سوتای امریکا.

پوسته گرانیتی برای اولین بار به صفحه‌ها و پلیت‌های پرتحرک متعددی نیز به وسعت صدها کیلومتر گسترده شده‌ اند.
دو فرضیه مهم برای نرخ رشد و گسترش قاره‌ها در زمین وجود دارد:[۵۴] نخست: قاره‌ها دارای رشد پیوسته تا امروز بوده‌ اند. [۵۵] دوم: قاره‌ها در آغاز گذشته زمین، رشد سریع داشته‌ اند. [۵۶] مطالعات امروز نشان می‌دهد که فرضیه دوم به واقعیت نزدیک تر است. امروزه دانشمندان معتقدند که در آغاز رشد پوسته قاره‌ای زمین با سرعت انجام شده[۵۷] و پس از آن در یک دوره طولانی پایدار بوده‌است. [۵۸][۵۹][۶۰] پس از گذشت صدها میلیون سال در مقیاس زمین‌شناسی سطح قاره‌ها پیوسته به خود شکل می‌داد تا اینکه در آخر شکسته شد و تکه قاره‌ها از هم جدا شدند. قاره‌ها همواره در حال مهاجرت بر روی سطح زمین اند و گاهی با یکدیگر ترکیب می‌شوند و یک ابَرقاره را ایجاد می‌کنند. نزدیک به ۷۵۰ میلیون سال پیش، یکی از قدیمی‌ترین ابَرقاره‌های شناخته به نام رودینیاشروع به شکسته شدن کرد. پس از آن تکه‌های آن دوباره با هم یکی شدند و پانوتیا)۵۴۰ تا ۶۰۰ میلیون سال پیش)و پس از آن پانجه‌آ بوجود آمد که این نیز خود در ۱۸۰ میلیون سال پیش شکسته شد. [۶۱]

ادامه دارد به زمین بیاندیشید
برای دانلود پی دی اف از بخش رنگ آبی به-زمین-بیاندیشید.استفاده کنید.